DVOSTRUKA DEMOGRAFSKA KUGA BOSNE I HERCEGOVINE

Ukupan broj stanovnika u bilo kojoj zemlji mijenja se kao posljedica demografskih i migracionih kretanja. Kod demografskih kretanja na njega utiče priliv po osnovu rađanja novih stanovnika i odliv po osnovu umiranja, u čijoj rezultanti je prirodni priraštaj. Priraštaj može, po pravilu, biti pozitivan ili negativan jer jezik ne poznaje pojam odraštaja. Kod migracionih kretanja priliv u broju stanovnika poznat je kao imigracija (useljavanje) ili emigracija (iseljavanje), a razliku čine neto migracije koje također mogu biti pozitivne (veći priliv od odliva) ili negativne (u obratnom slučaju). Negativna tendencija je često prisutna u visoko razvijenim zemljama i nadoknađuje se migracionom politikom.

Bosna i Hercegovina je, nakon Drugog svjetskog rata, imala trajni porast ukupnog broja stanovnika, uz sve sporiji priliv iz prirodnog priraštaja. Istovremeneo se odvijao i process iseljavanja koji se do 1978. godine smanjivao, a početkom 90-tih godina intenzivirao uz sistematsko približavanje nultoj stopi. Tu je tendenciju za cijelu bivšu SFRJ uočio prof. Ilijas Bošnjović i nazvao je demografskom crnom jamom ili demografskom kugom,[i] a njen razvoj je vidljiv iz slike 1.

Slika 1: Prirodni priraštaj i iseljavanje stanovništva BiH, 1961-1990.

Nakon zadnjeg rata ta tendencija je postala očigledna. Broj živorođene djece pao je sa skoro 50 u 1996. na 30 hiljada u 2016.godini. U istom period je broj umrlih porastao sa 25,2 u prvoj na 36,6 hiljada lica. Broj živorođenih i umrlih se izjednačio, a kuga pokazala zube počev od 2009.godine.

Slika 2: Pojava i širenje demografske kuge u BiH

Kuga bi, možda, i mogla da se suzbije – kad bi demografska masa bila zdravija – ali nije. Broj stanovnika, koji je između zadnjih dva rata narastao sa 2,6 na 4,4 miliona stanovnika sveden je na zvaničnih oko 3,4 milona stanovnika, pri čemu postoji dosta službenih stavova da je taj broj znatno veći.

Ratom je nanesena je nenadoknadiva kvantitativna i kvalitativna šteta državi. Ali, ne radi se samo o stagnaciji ili umjerenom opadanju broja stanovnika po osnovu prirodnog priraštaja nego o masovnom odlivu stanovništva kroz emigraciju i taj tok je daleko intenzivniji.

U prilogu tekstu prikazana je kretanje radne snage po entitetima (tabela s nazivom “Radna snaga u BiH, 2006-2017”), a iz nje izvučen zbir za cijelu državu i predstavljen u Tabeli 1 u nastavku.

Tabela 1: Dinamika odliva stanovništva u BiH, 2006-2017
     

Tabela pokazuje drugu – i težu – dimenziju kuge: sistematsko iseljavanje stnovništva. Tokom prikazanih 11 godina zemlju je napuštalo 1,55% stanovnika godišnje tako da je broj prisutniih stanovnika sa 3,4 miliona u prvoj smanjen na 2,7 miliona u posljednjoj godini. Preciznije govoreći, smanjenje iznosi 638 hiljada stanovnika. Gotovo svi elementi strukture imaju isti trend – visoko negativan.

Podaci iz Tabele 1 snažno odudaraju od istih u drugim zvaničnim statističkim dokumentima, npr.:

  1. U Biltenu TB02/2007 broj stanovnika u 2006.godini je procijenjen na 3,8 miliona[i]. Taj broj stanovnika veći je za cijelih 500 hiljada od realnog broja.
  2. Podaci popisa iz 2013.godine govore da ih je prilikom popisa[ii] bilo 3,4 miliona što za 400 hiljada premašuje realni broj.
  3. Centralna Banka BiH za 2007.godinu navodi broj od 3,9 miliona a u 2013.godini – 3,8 miliona stanovnika.
  4. Agencija za statistiku BiH[iii] u godini 1997. navodi broj od 3,7 a u 2016.godini 3,5 miliona stanovnika.

Navedeni podaci uglavnom počivaju na procjenama ili su preuzeti iz takvih izvora. Jedini pouzdani podaci, prikupljeni anketama o radnoj snazi na terenu, uz primjenu jedinstvene – evropske – metodologije su oni predstavljeni u Tabeli 1. A oni govore da demografska kuga ima više dimenzija, ili svaka prikazana kohorta stanovništva ima svoju kugu:

  1. Manjak od 415 hiljada u kohorti od navršenih 15-64 godine, koja čini stanovništvo u radnoj dobi, znači smanjenje radnog kapaciteta države.
  2. Broj djece do navršenih 15 godina opada godišnje za 5,30% i stopa smanjenja je najbrža od svih kohorti u tabeli.
  3. Broj neaktivnih stanovnika se najsporije smanjuje. To usporenje donose penzioneri čiji priliv je munjevit. Danas ih ima dvaput više nego prije rata, ima ih koliko i zaposlenih – što je svjetski fenomen – a penzioni fondovi žive na zaduženjima.
  4. Broj zaposlenih stagnira jer se ne investira u razvoj.

DEMOGRAFSKA KUGA, Radna snaga BiH 2006-2016

[i] Bošnjović, I. (1990): Demografska crna jama, Ekonomski institut Univerziteta u Sarajevu.  
[i] Vidjeti: BHAS (2007), TB 02 Demografija, Sarajevo.
[ii] Vidjeti: BHAS (2009), Bosna i Hercegovina u brojevima 2009. Sarajevo
[iii] Vidjeti: DEM_00_2016_TB_0_BS,pdf
Posted in Naslovnica.